W artykule:
Każda niepubliczna jednostka oświatowa musi ustalić odpowiednią opłatę za pobyt dziecka w żłobku czy przedszkolu, czyli tzw. czesne. Ustalenie czesnego w „odpowiedniej” wysokości jest trudnym zadaniem, bowiem zbyt wysokie podwyżki mogą skutkować utratą klientów, z drugiej strony – zbyt niskie czesne spowoduje, że działalność edukacyjna przestanie by opłacalna, a nawet może skutkować wywołaniem wrażenia niskiej jakości usług. Mimo sprostania temu zadaniu i ustalenia wysokości opłaty, w obecnej sytuacji bardzo często okazuje się, że ustalone przed laty czesne nie jest już wystarczające.
Kiedy pomyśleć o podwyżce cen?
Organ prowadzący żłobek lub przedszkole musi więc podjąć decyzję, czy nadszedł czas na podwyżkę czesnego. Jest to dylemat niezwykle aktualny w obecnej sytuacji ekonomicznej i społecznej, gdy inflacja jest najwyższa od lat, rosną ceny gazu, energii i paliw, co w konsekwencji doprowadza do skokowego wzrostu kosztów prowadzenia żłobka, czy też przedszkola. Na próżno szukać obecnie obszarów, na których można zaoszczędzić lub takich, z których można przekierować środki finansowe w inne obszary działalności. Jedną z możliwości jest w takiej sytuacji zmiana czesnego, a konkretniej – jego podwyższenie. Osoba prowadząca żłobek lub przedszkole może dojść do przekonania, że czesne w dotychczasowej wysokości nie jest wystarczające wobec wzrostu inflacji, cen i opłat – wówczas ma możliwość podwyżki czesnego.
Jak delikatnie przygotować rodziców do podwyżki czesnego?
Należy jednak pamiętać, aby przygotować rodziców do zmiany czesnego w odpowiedni sposób. Przede wszystkim należy rzetelnie przeanalizować powody zmiany i określić cele, jaki tą zmianą chce się osiągnąć (nie tylko kwestia utrzymania, ale może również zmiany w placówce, poszerzenie oferty). Dobra argumentacja i komunikacja z rodzicem pozwolą na łatwiejsze przejście przez ten niezwykle trudny i delikatny proces. Należy poinformować rodziców z odpowiednio dużym wyprzedzeniem, aby mogli przygotować się do większego wydatku. Wiele też zależy od odpowiedniej argumentacji. Jeśli rodzice widzą, że ich wpłaty są przeznaczane na rozwój placówki, na zwiększenie, i tak zapewne wysokiej jakości usług – będzie im łatwiej zaakceptować podwyżkę.
Na co należy zwrócić uwagę z prawnego punktu widzenia przygotowując się do zmiany czesnego?
W pierwszej kolejności należy zweryfikować treść umowy z rodzicami lub statutu i sprawdzić, czy kwestia zmiany czesnego jest w nich uregulowana i czy możliwość zmiany czesnego nie jest w jakiś sposób ograniczona (np. do niedających się przewidzieć w dniu zawarcia umowy zmian stosunków) lub zupełnie wyłączona. Po dokonaniu analizy zapisów i dopuszczalności zmiany czesnego lub przy braku takich regulacji, należy powiadomić rodziców o podwyżce czesnego przynajmniej z takim wyprzedzeniem, aby mogli wypowiedzieć umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia, który został w tej umowie przewidziany (najczęściej będzie to miesiąc, ale są też umowy, w których okres wypowiedzenia jest 3-miesięczny). Należy bowiem mieć na uwadze, co jest niezwykle istotne w stosunkach cywilnoprawnych z rodzicami, że rodzic jest konsumentem i jako taki podlega ochronie prawa konsumenckiego. Organ prowadzący przedszkole lub żłobek nie może więc w zupełnie dowolny sposób, bez uprzedzenia, wielokrotnie i bez ograniczeń dokonywać podwyżki czesnego, a tym samym – zmiany umowy.
Forma dokonania podwyżki czesnego
Zmiana czesnego jest zmianą umowy – powinna być więc dokonana w takiej formie, jaką w umowie przewidziano dla jej zmiany. Najczęściej będzie to oczywiście forma pisemna, czyli konieczne stanie się sporządzenie aneksu do umowy, którym dokonamy zmiany odpowiedniego zapisu w umowie. Należy pamiętać, aby rodzice zostali skutecznie poinformowani o podwyżce oraz, aby ta informacja dotarła do nich we właściwym czasie.
Co w przypadku jeśli umowa nie zawiera zastrzeżenia o formie pisemnej?
Jeśli umowa nie zawiera postanowień regulujących formę zmiany umowy należy odnieść się do ogólnych przepisów, mając jednak na uwadze fakt, że umowa o świadczenie usług w przedszkolu czy żłobku jest tzw. wzorcem umownym, co oznacza, że obowiązujące są przepisy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych. Szczególną uwagę należy zwrócić na art. 3841 k.c., zgodnie z którym wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli został doręczony stronie, a ta nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Z przepisu tego więc wywodzić należy obowiązek kontrahenta, czyli organu prowadzącego żłobek lub przedszkole, do doręczenia wzorca umowy konsumentowi za każdym razem, gdy wzorzec ten się zmienia w trakcie trwania umowy. W związku z tym np. wywieszenie informacji o podwyżce czesnego na tablicy ogłoszeń nie będzie wystarczające. Taki sposób informowania rodziców o podwyżce czesnego został również zakwestionowany przez UOKiK w Raporcie z kontroli wzorców umownych stosowanych przez przedszkola niepubliczne.
Czy organ prowadzący może jednostronnie dokonać podwyżki czesnego w umowie?
Przede wszystkim należy pamiętać, że w przypadku umów o świadczenie usług w żłobkach i przedszkolach rodzic jest konsumentem. To zaś oznacza, że jest on stroną umowy dodatkowo chronioną przez ustawodawcę. W związku z tym wszelkie zapisy umów z rodzicami, które umożliwiają organowi prowadzącemu żłobek lub przedszkole zmienić jednostronnie czesne bez wskazania precyzyjnych przesłanek zmiany, jej maksymalnej wysokości oraz bez umożliwienia rodzicowi prawa odstąpienia od umowy w sytuacji podwyższenia czesnego zostały uznane przez UOKiK (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów) za postanowienia , które stoją w sprzeczności z art. 3853 pkt 10 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie uprawniające kontrahenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie oraz z art. 3853 pkt 20 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie przewidujące uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy.
Jakie zapisy są niezgodne z prawem? Czego należy unikać?
Należy unikać zapisów, które dopuszczają jednostronną zmianę czesnego bez ważnej przyczyny i bez zapewnienia możliwości odstąpienia od umowy konsumentowi. Takie postanowienia umowne bowiem, jako sprzeczne z art. 385 3 kodeksu cywilnego będą nieważne.
Jako przykłady postanowień, które zostały zakwestionowane przez UOKiK można wskazać takie zapisy:
- „Czesne może ulec korektom w miarę potrzeb (wzrost stawki żywieniowej, wzrost kosztów utrzymania placówki)” – brak ograniczenia wysokości zmiany – odniesienia do konkretnego wskaźnika, brak ważnej przyczyny (wzrost kosztów mógłby być ważną przyczyną, jednak jest zbyt niedookreślony) , brak możliwości odstąpienia przez konsumenta;
- „Osoba prowadząca zastrzega sobie możliwość zmiany wysokości czesnego w trakcie roku przedszkolnego” – brak ograniczenia wysokości zmiany – odniesienia do konkretnego wskaźnika, na podstawie którego zostanie określona wysokość zmiany, brak ważnej przyczyny, brak możliwości odstąpienia przez konsumenta;
- „Rodzice zobowiązują się do uiszczania podwyższonej opłaty w razie wzrostu kosztów pobytu dziecka w placówce po uprzednim zawiadomieniu z wyprzedzeniem jednomiesięcznym” – brak ograniczenia wysokości zmiany – odniesienia do konkretnego wskaźnika, brak ważnej przyczyny, brak możliwości odstąpienia przez konsumenta, brak wskazania sposobu zawiadomienia;
- „Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo do podniesienia kwot z tytułu czesnego w trakcie trwania umowy” – brak ograniczenia wysokości zmiany – odniesienia do konkretnego wskaźnika, brak ważnej przyczyny, brak możliwości odstąpienia przez konsumenta, brak ograniczenia ilości zmian opłat w trakcie trwania umowy;
- „Opłata może być podniesiona z miesięcznym wyprzedzeniem” – brak ograniczenia wysokości zmiany – odniesienia do konkretnego wskaźnika, brak ważnej przyczyny, brak możliwości odstąpienia przez konsumenta.
Co w przypadku, gdy rodzice nie wyrażą zgody na podwyżkę czesnego?
Rodzic jako konsument ma oczywiście prawo nie zgodzić się na podwyżki czesnego, to jednak nie uprawnia go do dalszego korzystania z usług przedszkola i dokonywania opłat w dotychczasowej wysokości. W sytuacji braku zgody na podwyżkę czesnego (i de facto zmianę umowy) rodzic ma prawo zrezygnować z usług przedszkola z zachowaniem umownego okresu wypowiedzenia.
W jakim czasie powinna być wprowadzona zmiana?
Podwyżka czesnego powinna być zaplanowana i zapowiedziana w takim czasie, aby rodzic, który nie wyraża zgody na podwyższenie czesnego mógł rozwiązać umowę przed wprowadzeniem podwyżki. Jest to więc zależne od okresu wypowiedzenia umowy, jaki został w niej przewidziany. Dla przykładu: jeśli w umowie przewidziano miesięczny okres wypowiedzenia, chcąc wprowadzić wyższe czesne od 1 czerwca, organ prowadzący powinien zakomunikować zmianę najpóźniej do 30 kwietnia, aby okres wypowiedzenia upłynął dnia 31 maja. Analogicznie powinno się to odbywać przy dłuższych okresach wypowiedzenia.
Czy jest jakiś sposób, aby organ prowadzący mógł zabezpieczyć się na przyszłość w zakresie podwyżki czesnego w przypadku np. dalszego wzrostu inflacji?
Tak, istnieje taka możliwość. Mimo że umowy z rodzicami, jak już wcześniej zostało wspomniane, są umowami konsumenckimi, możliwe jest wprowadzenie do tych umów, tzw. klauzul waloryzacyjnych. Są to takie zapisy w umowach, które pozwalają na podniesienie czesnego np. raz w roku w oparciu o konkretny wskaźnik. Najczęściej stosowanym wskaźnikiem jest średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszany przez GUS (Główny Urząd Statystyczny). W przypadku wprowadzenia takiej klauzuli do umowy, organ prowadzący ma możliwość zmiany czesnego o wybrany wskaźnik w określonym czasie, np. 1 lutego każdego roku. Wówczas należy poinformować rodziców o podwyżce we wskazany w umowie sposób, jednak rodzic, który nie zaakceptuje podwyżki musi mieć zapewnioną możliwość wypowiedzenia umowy.
Auxilia wspiera dyrektorów żłobków i przedszkoli
Zapewniamy kompleksowe wsparcie związane ze zmianami w umowach z rodzicami. Szczera komunikacja i dobre przygotowanie od strony prawnej sprawią, że proces podwyżki czesnego będzie mniej problematyczny dla każdej ze stron. Jeśli macie jakieś pytania lub potrzebujecie dodatkowych informacji, prosimy o kontakt przez formularz kontaktowy.