W artykule:
Zapewnienie uczniom odpowiedniego wsparcia psychologiczno-pedagogicznego to jeden z podstawowych obowiązków szkół i przedszkoli. W placówkach niepublicznych szczególne znaczenie mają przepisy określające minimalne standardy zatrudnienia nauczycieli specjalistów, które od kilku lat są stałym elementem organizacji roku szkolnego.
W praktyce największe wątpliwości nie dotyczą już samego obowiązku zatrudniania specjalistów, lecz jego prawidłowej realizacji. Organy prowadzące oraz dyrektorzy niepublicznych szkół i przedszkoli muszą odpowiedzieć m.in. na pytania: jak obliczyć wymaganą liczbę etatów, w jaki sposób uwzględniać specjalistów zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy i które godziny mogą zostać zaliczone do ustawowego minimum.
Odpowiedzi na te pytania znajdują się przede wszystkim w art. 42d ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Przepis ten określa katalog nauczycieli specjalistów, minimalną liczbę wymaganych etatów, sposób ich obliczania oraz wyjątki od ogólnych zasad. Jednocześnie od 1 września 2025 r. obowiązują przepisy przejściowe, które do 31 sierpnia 2027 r. dopuszczają powierzenie prowadzenia zajęć nauczycielom specjalistom również na podstawie umów cywilnoprawnych – pod warunkiem spełnienia wymogów określonych w ustawie.
W artykule wyjaśniamy, jakie obowiązki wynikają z Karty Nauczyciela dla niepublicznych szkół i przedszkoli, jak prawidłowo obliczyć minimalną liczbę etatów nauczycieli specjalistów oraz na jakie kwestie warto zwrócić szczególną uwagę przy planowaniu zatrudnienia.
Jakich nauczycieli specjalistów musi zatrudniać niepubliczna placówka?
Minimalne standardy zatrudnienia dotyczą wyłącznie nauczycieli specjalistów wskazanych w ustawie. Są to:
- pedagog,
- pedagog specjalny,
- psycholog,
- logopeda,
- terapeuta pedagogiczny,
- doradca zawodowy.
Warto zwrócić uwagę, że katalog ten ma charakter zamknięty. Oznacza to, że do minimalnej liczby etatów określonej w art. 42d można zaliczyć wyłącznie nauczycieli zatrudnionych na wskazanych stanowiskach. Nawet jeśli inni specjaliści wykonują zadania związane z pomocą psychologiczno-pedagogiczną, ich zatrudnienie nie wpływa na spełnienie wymagań określonych w tym przepisie. Istotne jest również, aby nauczyciele specjaliści posiadali kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska.
Ilu nauczycieli specjalistów musi zatrudniać niepubliczna szkoła lub przedszkole?
Minimalna liczba etatów uzależniona jest od liczby dzieci lub uczniów uczęszczających do placówki.
| Liczba dzieci lub uczniów | Minimalna liczba etatów specjalistów |
| od 1 do 10 | 0,25 etatu |
| powyżej 10 do 20 | 0,4 etatu |
| powyżej 20 do 30 | 0,6 etatu |
| powyżej 30 do 40 | 0,8 etatu |
| powyżej 40 do 50 | 1 etat |
| powyżej 50 do 100 | 1,5 etatu |
| powyżej 100 | 2 etaty oraz dodatkowo 0,2 etatu na każde kolejne 100 uczniów |
Przy ustalaniu liczby wymaganych etatów należy brać pod uwagę liczbę dzieci lub uczniów według stanu na dzień 1 września, zgodnie z art. 42d ust. 12 Karty Nauczyciela.
Rozwiązanie to zapewnia stabilność organizacji pracy szkoły lub przedszkola. Późniejsze zmiany liczby uczniów – wynikające np. z przyjęcia nowych dzieci czy rezygnacji z uczęszczania do placówki – nie powodują konieczności każdorazowego ponownego przeliczania minimalnego wskaźnika zatrudnienia nauczycieli specjalistów.
Jak oblicza się liczbę etatów nauczycieli specjalistów w niepublicznych placówkach?
To jedno z najczęściej pojawiających się pytań w praktyce.
W przypadku szkół publicznych sposób obliczania etatów określa art. 42d ust. 4 Karty Nauczyciela. Dla placówek niepublicznych ustawodawca przewidział natomiast odrębne rozwiązanie, zawarte w ust. 5 tego przepisu.
Art. 42d ust. 5 Karty Nauczyciela
„Łączną liczbę etatów nauczycieli (…) oblicza się jako sumę ilorazów, w których dzielną jest suma liczby godzin zajęć realizowanych (…) w ramach tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, a dzielnikiem jest tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć określony dla tego nauczyciela przez organ prowadzący.”
Przepis ten ma istotne znaczenie dla niepublicznych szkół i przedszkoli. O ile w jednostkach publicznych podstawą obliczeń jest pensum wynikające z przepisów, o tyle w placówkach niepublicznych punktem odniesienia jest tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć ustalony przez organ prowadzący.
W praktyce oznacza to, że sposób określenia pensum nauczycieli specjalistów bezpośrednio wpływa na obliczenie liczby etatów wymaganych przez ustawę. Organ prowadzący powinien zatem zadbać nie tylko o prawidłowe ustalenie wymiaru obowiązkowych zajęć, lecz także o właściwe udokumentowanie przyjętych rozwiązań.
Nie masz pewności, czy Twoja placówka poprawnie wylicza etaty specjalistów?
Auxilia Prawo Oświatowe od wielu lat wspiera organy prowadzące szkoły i przedszkola niepubliczne w zakresie prawa oświatowego oraz finansowania placówek.
Prawidłowe wyliczenie zależy od kilku zmiennych – liczby dzieci, ustalonego pensum i sposobu udokumentowania zatrudnienia.
Zespół Auxilia Prawo Oświatowe zweryfikuje organizację Twojej placówki i wskaże, czy wymóg z art. 42d Karty Nauczyciela jest spełniony.
Zadzwoń i umów bezpłatną wstępną konsultację: +48 603 296 453
Czy liczba etatów zależy wyłącznie od liczby zatrudnionych osób?
Nie. Przepisy posługują się pojęciem etatów, a nie liczby zatrudnionych nauczycieli. Obowiązek wynikający z art. 42d może zostać spełniony zarówno przez zatrudnienie jednego nauczyciela w pełnym wymiarze czasu pracy, jak i kilku specjalistów zatrudnionych na część etatu.
Najważniejsze jest, aby łączna liczba etatów została obliczona zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy oraz odpowiadała minimalnym standardom zatrudnienia przewidzianym dla danej liczby dzieci lub uczniów.
Dla wielu niepublicznych placówek takie rozwiązanie jest korzystniejsze organizacyjnie – zwłaszcza gdy pozyskanie specjalisty w pełnym wymiarze czasu pracy jest utrudnione.
Czy każdy etat specjalisty można uwzględnić przy obliczaniu minimalnego wskaźnika zatrudnienia?
Nie. Art. 42d Karty Nauczyciela określa nie tylko minimalny łączny wymiar zatrudnienia nauczycieli specjalistów, ale również wskazuje, których etatów nie uwzględnia się przy jego obliczaniu.
Do łącznej liczby etatów nie wlicza się:
- etatów nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej, zatrudnionych dodatkowo w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego oraz współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym;
- godzin zajęć z zakresu doradztwa zawodowego, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 7 ustawy – Prawo oświatowe, realizowanych przez nauczycieli specjalistów.
W praktyce oznacza to, że nie każdy pedagog specjalny lub doradca zawodowy będzie zwiększał liczbę etatów uwzględnianych przy wyliczaniu minimalnego wskaźnika z art. 42d KN. O sposobie uwzględnienia danego nauczyciela decyduje bowiem charakter powierzonych mu zadań.
Czy w większych placówkach trzeba zatrudnić psychologa i pedagoga specjalnego?
Tak. W przedszkolach, szkołach i zespołach, w których liczba dzieci lub uczniów przekracza 50, ustawodawca wprowadził dodatkowy wymóg dotyczący struktury zatrudnienia nauczycieli specjalistów.
Co najmniej 25% minimalnego łącznego wymiaru zatrudnienia powinno przypadać na:
- pedagogów specjalnych oraz
- psychologów.
Oznacza to, że każda z tych grup specjalistów musi stanowić odrębnie co najmniej jedną czwartą minimalnej liczby etatów wynikającej z art. 42d ust. 3 Karty Nauczyciela.
Czy nauczycieli specjalistów można zatrudnić na podstawie umowy cywilnoprawnej?
Co do zasady nauczyciele wykonują pracę na podstawie stosunku pracy. Ustawodawca przewidział jednak rozwiązanie przejściowe, które ułatwia niepublicznym szkołom i przedszkolom zapewnienie wymaganej liczby nauczycieli specjalistów. Zasady zatrudniania nauczycieli poza stosunkiem pracy opisujemy szerzej w artykule o zatrudnianiu nauczyciela na umowę zlecenie w placówce niepublicznej.
Od 1 września 2025 r. do 31 sierpnia 2027 r. obowiązuje art. 93d Karty Nauczyciela, który pozwala niepublicznym szkołom i przedszkolom powierzyć nauczycielom prowadzenie zajęć również na podstawie innej niż umowa o pracę, w wymiarze nieprzekraczającym 9 godzin tygodniowo.
We wskazanym okresie w niepublicznych przedszkolach i szkołach prowadzenie zajęć może zostać powierzone nauczycielowi na podstawie umowy cywilnoprawnej, jeżeli:
- tygodniowy wymiar prowadzonych zajęć nie przekracza 9 godzin;
- nauczyciel posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska;
- charakter wykonywanych czynności nie wskazuje na istnienie stosunku pracy w rozumieniu Kodeksu pracy.
Przepis ma charakter przejściowy i został wprowadzony przede wszystkim po to, aby ułatwić placówkom zapewnienie wymaganej obsady nauczycieli specjalistów w okresie niedoboru kadry.
W okresie obowiązywania art. 93d Karty Nauczyciela niepubliczne szkoły i przedszkola mogą elastyczniej organizować pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Rozwiązanie to jest szczególnie istotne w przypadku psychologów, logopedów czy terapeutów pedagogicznych, którzy często świadczą usługi równocześnie w kilku placówkach.
Jak uwzględniać godziny realizowane na podstawie umowy cywilnoprawnej?
Przepis art. 93d rozstrzyga również, w jaki sposób uwzględniać zajęcia prowadzone przez specjalistów wykonujących zadania na podstawie umów cywilnoprawnych przy obliczaniu minimalnego wymiaru zatrudnienia określonego w art. 42d ust. 3 Karty Nauczyciela.
Zgodnie z art. 93d ust. 2 Karty Nauczyciela, do 31 sierpnia 2027 r. przy obliczaniu łącznej liczby etatów uwzględnia się liczbę godzin zajęć realizowanych przez nauczycieli specjalistów, którym powierzono prowadzenie zajęć na podstawie innej niż umowa o pracę. Każdą zrealizowaną godzinę traktuje się jako 1/20 etatu, przyjmując tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć wynoszący 20 godzin.
Oznacza to, że:
- 20 godzin tygodniowo odpowiada 1 etatowi,
- 10 godzin odpowiada 0,5 etatu,
- 9 godzin odpowiada 0,45 etatu,
- 5 godzin odpowiada 0,25 etatu.
Sprawdź, czy Twoja placówka spełnia obowiązek zatrudniania specjalistów
Masz wątpliwości, czy Twoja szkoła lub przedszkole prawidłowo realizuje ten obowiązek? Zweryfikujemy wymaganą liczbę etatów, ocenimy kwalifikacje nauczycieli i pomożemy zorganizować placówkę zgodnie z aktualnymi przepisami – w ramach stałej opieki prawnej dla placówek niepublicznych.
Zadzwoń i umów bezpłatną wstępną konsultację: +48 603 296 453
Q&A – Najczęściej zadawane pytania o zatrudnianie nauczycieli specjalistów w niepublicznych szkołach i przedszkolach
1. Czy niepubliczne przedszkole lub szkoła musi zatrudniać nauczycieli specjalistów?
Tak. Niepubliczne szkoły i przedszkola objęte zakresem stosowania przepisów Karty Nauczyciela są zobowiązane do zapewnienia minimalnego łącznego wymiaru zatrudnienia nauczycieli specjalistów, określonego w art. 42d Karty Nauczyciela.
2. Według jakiej liczby dzieci lub uczniów ustala się wymaganą liczbę etatów?
Podstawą ustalenia minimalnego wymiaru zatrudnienia nauczycieli specjalistów jest liczba dzieci lub uczniów według stanu na dzień 1 września danego roku szkolnego.
3. Czy dyrektor niepublicznej szkoły lub przedszkola sam decyduje, jakich specjalistów zatrudnić?
Nie w każdym przypadku. Przepisy dają organowi prowadzącemu pewną elastyczność w zakresie organizacji zatrudnienia, ponieważ art. 42d Karty Nauczyciela określa przede wszystkim łączny wymiar etatów. Swoboda ta jest jednak ograniczona: w placówkach, w których liczba dzieci lub uczniów przekracza 50, ustawodawca wymaga zapewnienia odpowiedniego udziału pedagogów specjalnych i psychologów. Nie można więc zastąpić tych specjalistów wyłącznie innymi osobami, np. pedagogiem, logopedą czy terapeutą pedagogicznym.
4. Czy nauczyciel specjalista może być zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej?
Tak, ale wyłącznie na zasadach określonych w art. 93d Karty Nauczyciela. Do 31 sierpnia 2027 r. niepubliczne przedszkola, szkoły i zespoły mogą powierzyć nauczycielowi specjaliście prowadzenie zajęć na podstawie umowy innej niż umowa o pracę, w wymiarze do 9 godzin tygodniowo, pod warunkiem że sposób wykonywania tych obowiązków nie spełnia przesłanek stosunku pracy. Godziny realizowane przez takiego specjalistę uwzględnia się przy obliczaniu minimalnego wymiaru zatrudnienia – każdą zrealizowaną godzinę traktuje się jako 1/20 etatu, przy założeniu tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć wynoszącego 20 godzin.