W artykule:
Pedagog specjalny jest jednym ze specjalistów, których zatrudnianie przewidują przepisy Karty Nauczyciela. Regulacje te dotyczą nie tylko placówek publicznych. Obowiązek zapewnienia odpowiedniej liczby etatów specjalistów obejmuje również przedszkola niepubliczne.
W praktyce zatrudnienie pedagoga specjalnego rodzi jednak więcej pytań niż samo ustalenie odpowiedniego wymiaru etatu. Osoba prowadząca lub dyrektor przedszkola powinien wiedzieć przede wszystkim, jakie kwalifikacje musi posiadać kandydat, jakie zadania można mu powierzyć, czym stanowisko pedagoga specjalnego różni się od stanowiska pedagoga i na jakiej podstawie prawnej można go zatrudnić.
Nie masz pewności, czy kandydat spełnia wymogi formalne by rozpocząć pracę w Twojej placówce?
Wspieramy przedszkola takie jak Twoje, również na etapie zatrudniania kadry!
Zadzwoń i umów bezpłatną wstępną konsultację: +48 603 296 453
Czy niepubliczne przedszkole musi zatrudniać pedagoga specjalnego?
Podstawowe znaczenie ma art. 42d ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem w przedszkolu niebędącym przedszkolem specjalnym zatrudnia się nauczycieli: pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów lub terapeutów pedagogicznych.
Przepisy dotyczą również odpowiednich przedszkoli niepublicznych. Karta Nauczyciela określa przy tym minimalną łączną liczbę etatów specjalistów, a przy większych placówkach dodatkowo narzuca określoną strukturę tej puli.
Oznacza to, że nie w każdym przedszkolu pedagog specjalny musi być zatrudniony na pełnym etacie. Nie jest jednak prawidłowe stwierdzenie, że osoba prowadząca ma całkowitą swobodę w wyborze specjalistów, bowiem w przedszkolach, w których liczba dzieci przekracza 50, ustawa określa minimalny udział etatów pedagogów specjalnych oraz psychologów.
Ile etatu pedagoga specjalnego powinno mieć niepubliczne przedszkole?
Minimalną łączną liczbę etatów specjalistów określa art. 42d ust. 3 Karty Nauczyciela. Wynosi ona:
- od 1 do 10 dzieci – co najmniej 0,25 etatu,
- od 11 do 20 dzieci – co najmniej 0,4 etatu,
- od 21 do 30 dzieci – co najmniej 0,6 etatu,
- od 31 do 40 dzieci – co najmniej 0,8 etatu,
- od 41 do 50 dzieci – co najmniej 1 etat,
- od 51 do 100 dzieci – co najmniej 1,5 etatu,
- powyżej 100 dzieci – co najmniej 2 etaty, powiększane o 0,2 etatu na każdych kolejnych 100 dzieci.
Są to etaty specjalistów łącznie, a nie wymiar zatrudnienia samego pedagoga specjalnego. Szczegółowe przeliczenia wymiaru etatu, wraz z przykładami dla placówek różnej wielkości, znajdziesz w artykule o etacie pedagoga specjalnego.
Dodatkową zasadę trzeba zastosować, jeżeli liczba dzieci w przedszkolu przekracza 50. Zgodnie z art. 42d ust. 11 pkt 1 Karty Nauczyciela liczba etatów pedagogów specjalnych nie może być w takim przypadku niższa niż 25% wymaganej łącznej liczby etatów specjalistów. Ustawa przewiduje analogiczne minimum dla psychologów.
Przykładowo, jeżeli do przedszkola uczęszcza 80 dzieci, minimalna łączna liczba etatów specjalistów wynosi 1,5 etatu. Co najmniej 25% tej wartości, czyli 0,375 etatu, powinien stanowić pedagog specjalny, a co najmniej kolejne 0,375 etatu psycholog. Pozostałą część wymaganej liczby etatów można zagospodarować z uwzględnieniem potrzeb placówki.
W przypadku przedszkola liczącego 50 dzieci lub mniej ustawowe minimum 25% nie ma zastosowania. Nie oznacza to jednak, że przy ustalaniu struktury zatrudnienia specjalistów można abstrahować od rzeczywistych potrzeb dzieci oraz zadań placówki.
Jakie kwalifikacje musi mieć pedagog specjalny w przedszkolu niepublicznym?
Zgodnie z treścią art. 13 ust. 6 pkt 2 Prawa oświatowego niepubliczne przedszkole zatrudnia nauczycieli posiadających kwalifikacje określone dla nauczycieli przedszkoli publicznych.
Szczegółowe wymagania dla pedagoga specjalnego określa przede wszystkim § 28 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.
Przepis przewiduje kilka możliwych ścieżek uzyskania kwalifikacji. Obejmują one m.in. odpowiednio ukończone studia z zakresu pedagogiki specjalnej, a także w przypadkach określonych w rozporządzeniu odpowiednie połączenie kwalifikacji nauczycielskich lub pedagogicznych z dodatkowym wykształceniem z zakresu pedagogiki specjalnej. Ogólne założenia, na których oparto obecne wymagania kwalifikacyjne wobec nauczycieli, opisuje Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Nie powinno się zatem oceniać kwalifikacji kandydata wyłącznie na podstawie nazwy ukończonych studiów czy informacji zawartej w CV. Konieczna jest analiza dyplomu, suplementu, świadectwa ukończenia studiów podyplomowych oraz dokumentów potwierdzających przygotowanie pedagogiczne. Znaczenie ma również data ukończenia studiów, ponieważ rozporządzenie odmiennie odnosi się do kształcenia prowadzonego według nowego standardu oraz do kształcenia zakończonego według wcześniejszych przepisów. O tym, jakie konsekwencje może mieć dla placówki zatrudnienie nauczyciela bez wymaganych kwalifikacji, piszemy w osobnym artykule.
Jakie obowiązki ma pedagog specjalny?
Pedagog specjalny nie jest wyłącznie nauczycielem prowadzącym zajęcia indywidualne z dzieckiem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Jego rola jest szersza i obejmuje zarówno działania bezpośrednio z dziećmi, jak i pracę na ich rzecz oraz wspieranie pozostałych nauczycieli.
Istotne znaczenie ma tutaj § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 22 lipca 2022 r. w sprawie wykazu zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych.
Zgodnie z treścią ww. przepisu do zadań pedagoga specjalnego należą w szczególności:
- rekomendowanie dyrektorowi działań służących zapewnieniu dzieciom aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola oraz zapewnieniu dostępności,
- prowadzenie badań i działań diagnostycznych służących rozpoznawaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci,
- rozpoznawanie barier i ograniczeń utrudniających dziecku funkcjonowanie w przedszkolu,
- wspieranie nauczycieli w rozpoznawaniu przyczyn trudności dziecka,
- wspieranie nauczycieli w dostosowywaniu sposobów i metod pracy do potrzeb oraz możliwości psychofizycznych dzieci,
- pomoc w doborze metod, form kształcenia i środków dydaktycznych,
- udział w rozwiązywaniu problemów dydaktycznych i wychowawczych,
- udział w wielospecjalistycznej ocenie poziomu funkcjonowania dzieci objętych kształceniem specjalnym,
- określanie potrzeb w zakresie odpowiednich warunków, sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych,
- udzielanie pomocy dzieciom, rodzicom oraz nauczycielom,
- prowadzenie zajęć rewalidacyjnych – jeżeli pedagog posiada kwalifikacje odpowiednie do rodzaju niepełnosprawności dziecka,
- prowadzenie zajęć w ramach wczesnego wspomagania rozwoju, jeżeli spełnia wymagania kwalifikacyjne przewidziane dla prowadzenia takich zajęć.
Pedagog specjalny a pedagog – jaka jest różnica?
Pedagog i pedagog specjalny to dwa odrębne stanowiska nauczycieli specjalistów. Już art. 42d ust. 1 Karty Nauczyciela wymienia pedagoga oraz pedagoga specjalnego oddzielnie. Różne są również przepisy określające kwalifikacje wymagane do zajmowania tych stanowisk, dla pedagoga zasadnicze znaczenie ma § 26 rozporządzenia kwalifikacyjnego, a dla pedagoga specjalnego § 28.
W praktyce zadania pedagoga koncentrują się na szeroko rozumianej pomocy pedagogicznej, rozpoznawaniu problemów wychowawczych i edukacyjnych oraz wspieraniu dzieci, rodziców i nauczycieli.
Pedagog specjalny ma natomiast szczególną rolę w obszarze edukacji włączającej i kształcenia dzieci o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych. Jego zadaniem jest m.in. identyfikowanie barier w funkcjonowaniu dziecka, wspieranie nauczycieli w dostosowywaniu metod pracy, udział w ocenie funkcjonowania dziecka objętego kształceniem specjalnym oraz dobór odpowiednich warunków i środków wspierających jego udział w edukacji.
Co ważne, posiadanie kwalifikacji do zajmowania stanowiska pedagoga nie oznacza automatycznie posiadania kwalifikacji pedagoga specjalnego. Przy zatrudnianiu pracownika należy każdorazowo sprawdzić wymagania przewidziane dla konkretnego stanowiska.
Na podstawie jakiej umowy zatrudnić pedagoga specjalnego?
Co do zasady nauczyciela w przedszkolu niepublicznym zatrudnia się na podstawie umowy o pracę zgodnie z Kodeksem pracy.
Wynika to z treści art. 10a ust. 1 Karty Nauczyciela, zgodnie z którym w przedszkolach niepublicznych objętych tym przepisem nauczycieli zatrudnia się na podstawie umowy o pracę, zgodnie z Kodeksem pracy.
Karta Nauczyciela przewiduje jednak wyjątki od zasady zatrudnienia pracowniczego. Szczególnie ważny dla niepublicznych przedszkoli jest obecnie art. 93d Karty Nauczyciela.
Do 31 sierpnia 2027 r. w niepublicznych przedszkolach objętych art. 42d ust. 1 można powierzyć nauczycielowi specjaliście prowadzenie zajęć bezpośrednio z dziećmi w wymiarze nie wyższym niż 9 godzin tygodniowo również na innej podstawie niż umowa o pracę, pod warunkiem że w treści stosunku prawnego nie przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy.
W praktyce może więc chodzić np. o umowę cywilnoprawną. Nie wystarczy jednak samo nazwanie dokumentu „umową zlecenia”. Jeżeli rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków odpowiada stosunkowi pracy – w szczególności praca jest wykonywana pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę – zastosowanie umowy cywilnoprawnej może zostać zakwestionowane. Warunki, jakie musi spełniać umowa zlecenia z nauczycielem w szkole i przedszkolu niepublicznym, omówiliśmy szczegółowo w osobnym tekście.
Art. 93d ma charakter czasowy. Został wprowadzony od 1 września 2025 r. i zgodnie z aktualnym brzmieniem Karty Nauczyciela obowiązuje do 31 sierpnia 2027 r.
Niezależnie od tego art. 10a ust. 2 Karty Nauczyciela zawiera ogólną regulację dotyczącą możliwości powierzenia nauczycielowi prowadzenia zajęć bezpośrednio z dziećmi w wymiarze niższym niż 4 godziny tygodniowo na innej podstawie niż umowa o pracę, jeżeli nie przeważają cechy stosunku pracy. W odniesieniu do specjalistów w niepublicznych przedszkolach do 31 sierpnia 2027 r. znaczenie ma jednak przede wszystkim szczególna regulacja art. 93d.
Masz wątpliwości dotyczące zatrudnienia pedagoga specjalnego?
Przepisy dotyczące zatrudniania nauczycieli i specjalistów w placówce niepublicznej są rozproszone pomiędzy Kartą Nauczyciela, Prawem oświatowym i przepisami wykonawczymi. Dodatkowo część regulacji ma charakter przejściowy, a prawidłowa ocena kwalifikacji konkretnej osoby wymaga analizy jej dokumentów.
Jeżeli masz wątpliwości, czy prawidłowo wyliczasz wymiar zatrudnienia pedagoga specjalnego, chcesz zweryfikować kwalifikacje kandydata, przygotować właściwą umowę albo sprawdzić dokumentację swojego niepublicznego przedszkola – zadzwoń i umów bezpłatną wstępną konsultację: +48 603 296 453
Q&A – Najczęściej zadawane pytania dotyczące zatrudniania pedagoga specjalnego w przedszkolu niepublicznym
Czy każde niepubliczne przedszkole musi zatrudniać pedagoga specjalnego?
Przepisy nakładają na niepubliczne przedszkola obowiązek zapewnienia określonej łącznej liczby etatów nauczycieli specjalistów. Nie oznacza to jednak, że w każdym przedszkolu pedagog specjalny musi być zatrudniony na pełnym etacie. Szczególna reguła obowiązuje przy liczbie dzieci przekraczającej 50 – wówczas liczba etatów pedagogów specjalnych nie może być niższa niż 25% wymaganej łącznej liczby etatów specjalistów.
Czy pedagog specjalny może być zatrudniony na część etatu?
Tak. Wymiar zatrudnienia pedagoga specjalnego może stanowić część etatu. Trzeba jednak sprawdzić, czy łączna liczba etatów wszystkich specjalistów odpowiada minimum wynikającemu z art. 42d Karty Nauczyciela oraz – w przypadku placówki liczącej ponad 50 dzieci – czy zachowano wymagane minimum 25% dla pedagoga specjalnego. Sprawdź sposób przeliczania wymiaru etatu.
Czy pedagog specjalny może być zatrudniony na umowę zlecenia?
Zasadą jest zatrudnienie nauczyciela w niepublicznym przedszkolu na podstawie umowy o pracę. Obecnie obowiązuje jednak czasowy wyjątek. Do 31 sierpnia 2027 r. art. 93d Karty Nauczyciela pozwala w określonych przypadkach powierzyć nauczycielowi specjaliście do 9 godzin zajęć tygodniowo na innej podstawie niż umowa o pracę. Warunkiem jest jednak to, aby w rzeczywistym sposobie wykonywania umowy nie przeważały cechy stosunku pracy.
Czy każdy pedagog może pracować jako pedagog specjalny?
Nie. Pedagog oraz pedagog specjalny są odrębnymi stanowiskami, dla których przepisy przewidują odrębne wymagania kwalifikacyjne. Przy zatrudnianiu pedagoga specjalnego należy zweryfikować kwalifikacje kandydata przede wszystkim według § 28 rozporządzenia w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Samo posiadanie kwalifikacji pedagoga nie jest wystarczające.
Czy pedagog specjalny zajmuje się tylko dziećmi posiadającymi orzeczenie?
Nie. Zadania pedagoga specjalnego są znacznie szersze. Obejmują m.in. rozpoznawanie potrzeb i barier w funkcjonowaniu dzieci, wspieranie nauczycieli w dostosowaniu metod pracy, udział w działaniach diagnostycznych, współpracę z rodzicami oraz wspieranie organizacji edukacji włączającej. Pedagog specjalny nie jest więc wyłącznie osobą prowadzącą rewalidację dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.