Od 15 lutego 2024 roku obowiązują przepisy tzw. lex Kamilek, które wprowadziły szereg zmian mających na celu bardziej skuteczną ochronę dzieci przed przemocą i wykorzystaniem seksualnym. Od tego dnia obowiązkiem organów prowadzących placówki oświatowe — w tym także niepubliczne — jest opracowanie i wdrożenie Standardów Ochrony Małoletnich, a także zapewnienie ich realnego funkcjonowania w codziennej praktyce.

W rezultacie wraz z wejściem w życie przepisów pojawił się również nowy obszar nadzoru – kontrola Standardów Ochrony Małoletnich, która ma wykazać, czy placówki wypełniają obowiązki wynikające z ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. O zapowiedziach kontroli można przeczytać tutaj:

MEN zapowiada kontrolę wdrożenia SOM

Poniższy materiał przedstawia podstawy prawne kontroli, wskazuje organy uprawnione do jej przeprowadzenia, zakres uprawnień organów kontrolujących oraz listę dokumentów, które należy przygotować na wypadek kontroli w placówce oświatowej.

Kto może przeprowadzić kontrolę?

Podmiotem uprawnionym do kontroli jest organ prowadzący jednostkę systemu oświaty lub organ sprawujący nadzór pedagogiczny nad taką jednostką. W praktyce oznacza to, że podmiotem uprawnionym do kontrolowania wykonania tych obowiązków jest właściwy kurator oświaty lub organ prowadzący daną placówkę oświatową.

Warto wspomnieć, że Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) również posiada uprawnienia do kontroli w zakresie wykonywania przez pracodawcę obowiązku uzyskania informacji z Rejestru przed zatrudnieniem (art. 21 ust. 2 ustawy).

Zakres kontroli

Zgodnie z ustawą, a dokładnie art. 22x ustawy z dnia 13.05.2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, kontroli podlega wypełnianie przez organ prowadzący niepubliczną placówkę oświatową dwóch kluczowych obowiązków, a mianowicie:

1. obowiązku uzyskania informacji z Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym przed zatrudnieniem oraz obowiązku przedłożenia informacji z Krajowego Rejestru Karnego lub rejestru karnego innego państwa, o których mowa w art. 21 ustawy z dnia 13.05.2016 r.
2. obowiązku wprowadzenia standardów ochrony małoletnich w placówce (art. 22b ww. ustawy).

Uprawnienia kontrolujących standardy ochrony dzieci przed krzywdzeniem

Zgodnie z art. 22x ust. 4 ustawy, kontrolujący ma prawo do:

1. wstępu wraz z niezbędnym sprzętem na teren kontrolowanego podmiotu w godzinach od 8 do 18;
2. żądania pisemnych lub ustnych informacji niezbędnych dla przeprowadzenia kontroli;
3. żądania okazania dokumentów i udostępnienia wszelkich danych mających związek z zakresem kontroli. 

Z czynności kontrolnych kontrolujący sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kierownikowi kontrolowanego podmiotu wraz z zaleceniami pokontrolnymi.

Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzone zostanie naruszenie przepisów lub zaistnieje uzasadnione podejrzenie, że mogło ono nastąpić, właściwy organ — wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, marszałek województwa lub kurator oświaty — zobligowany jest, aby niezwłocznie powiadomić Policję lub prokuratora.

Standardy Ochrony Małoletnich – jakie dokumenty należy przedłożyć podczas kontroli?

1. Dokumentacja dot. spełnienia obowiązku uzyskania informacji z Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym przed zatrudnieniem danej osoby lub przed dopuszczeniem osoby do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, opieką nad małoletnimi, rozwijaniem zainteresowań, itd., jak również obowiązku przedłożenia informacji z Krajowego Rejestru Karnego lub rejestru karnego innego państwa, o których mowa w art. 21 tej ustawy.

Ważna uwaga, wyżej wymienione informacje pracodawca musi utrwalać w formie wydruku i załączać do akt osobowych pracownika albo dokumentacji dotyczącej osoby dopuszczonej do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, opieką nad małoletnimi, rozwijaniem zainteresowań itd.

1. Dokument Standardy Ochrony Małoletnich obowiązujący w danej placówce.

W czasie kontroli może zostać zweryfikowana sama treść Standardów Ochrony Małoletnich a dokładnie czy reguluje kwestie, o których mowa w art. 22c ww. ustawy), jak również czy ten dokument faktycznie funkcjonuje w placówce. Kontrolujący mogą więc sprawdzić, czy pracownicy, rodzice i dzieci zostali zapoznani z tym dokumentem. Warto zaznaczyć, że organ prowadzący ma obowiązek nie tylko zapoznać ze Standardami Ochrony Małoletnich personel, rodziców i dzieci, ale także udostępnić je na swojej stronie internetowej oraz wywiesić w placówce w dwóch wersjach : pełnej oraz skróconej. Wersja skrócona ma być przeznaczona dla małoletnich i może mieć formę plakatu lub piktogramu ( art. 22c ust. 7 ww. ustawy). Więcej informacji o samym dokumencie można przeczytać tutaj:

Czym są SOM i jak je wdrożyć?

Przypominamy, że organ prowadzący niepubliczną placówkę oświatową ma obowiązek co najmniej raz na dwa lata dokonywać oceny standardów w celu zapewnienia ich dostosowania do aktualnych potrzeb oraz zgodności z obowiązującymi przepisami. Wnioski z przeprowadzonej oceny należy pisemnie udokumentować (art. 22c ust. 3 ww. ustawy).  Dlatego zapewne w przyszłości spełnienie  powyższego wymogu również będzie podlegać kontroli (Standardy Ochrony Małoletnich obowiązują od 15 sierpnia 2024 roku). Wnioski z przeprowadzonej oceny należy pisemnie udokumentować (art. 22c ust. 3 ww. ustawy).

Sankcje przewidziane za niewdrożenie standardów

Obowiązek wprowadzenia Standardów Ochrony Małoletnich został wprowadzony pod rygorem kary grzywny lub kary nagany, której wysokość wynosi 250 zł, a przy kolejnym wykryciu niewdrożenia standardów nie będzie mogła być niższa niż 1000 zł. Sytuacja jest poważniejsza w przypadku dopuszczenia do pracy lub do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, rozwojem zainteresowań itd. małoletnich lub z opieką nad nimi osoby, której dane są zamieszczone w Rejestrze Sprawców Przestępstw na tle seksualnym albo prawomocnie skazanej za to w Polsce lub w innym państwie. W tym przypadku karą może być nawet pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Przewidziana jest również kara w postaci aresztu i kara grzywny nie niższej niż 1000 zł.