Wzorzec procedury, który Ministerstwo Edukacji Narodowej przekazało szkołom i przedszkolom, odpowiada na pytanie, które coraz częściej zadają nam dyrektorzy placówek: jak postąpić, gdy w trakcie zajęć telefony odbiorą komunikat Alert RCB albo rozlegnie się syrena. Procedura MEN opisuje ten moment krok po kroku – od rozpoznania alarmu, przez przeprowadzenie dzieci w bezpieczne miejsce i opiekę nad nimi, po odwołanie alarmu i przekazanie dzieci rodzicom.

W tym artykule omawiamy właśnie ten etap, czyli reagowanie. Działania opisane w procedurze da się jednak sprawnie przeprowadzić tylko w placówce, która wcześniej wyznaczyła miejsca schronienia, podzieliła zadania i przećwiczyła przejścia. O tym, jak się do tego przygotować, piszemy w artykule Procedura MEN na wypadek zagrożenia z powietrza – jak przygotować szkołę i przedszkole?

---

Szkoła gotowa na zmiany?

Procedura zadziała w chwili alarmu tylko wtedy, gdy każdy pracownik zna swoje zadanie, a placówka ma uzupełnione wszystkie załączniki – od planów przejścia po wzory komunikatów dla rodziców. Eksperci Auxilia Prawo Oświatowe pomogą Ci dostosować wzorzec MEN do Twojej szkoły lub przedszkola i wdrożyć go w dokumentacji placówki

Zadzwoń i umów bezpłatną wstępną konsultację: +48 603 296 453

---

Na jakiej zasadzie opiera się postępowanie zgodne z procedurami?

Procedura opiera się na jednym założeniu: po ogłoszeniu alarmu dzieci, uczniowie i pracownicy zostają w budynku i przechodzą wewnątrz niego do wyznaczonych wcześniej miejsc. Wyprowadzanie grup na zewnątrz, aby dojść do innego, odległego schronienia, jest wykluczone. Odstępstwo dopuszcza się tylko wtedy, gdy sam budynek zagraża życiu lub zdrowiu, a służby polecą go opuścić i wskażą bezpieczną drogę. Niezależnie od zapisów procedury pierwszeństwo zawsze mają polecenia służb i komunikaty właściwych organów.

Jak rozpoznać alarm i komunikaty Alert RCB?

Aby pracownicy mogli działać bez wahania, muszą wiedzieć, którym źródłom ufać i jak odróżnić ostrzeżenie od polecenia natychmiastowego schronienia.

Skąd placówka czerpie informacje

Procedura wskazuje urzędowe kanały ostrzegania: Alert RCB, czyli komunikaty Rządowego Centrum Bezpieczeństwa wysyłane na telefony komórkowe, Regionalny System Ostrzegania, syreny i nagłośnienie administracji publicznej, komunikaty w radiu i telewizji, ostrzeżenia przekazywane innymi kanałami cyfrowymi oraz oficjalne strony organów i służb. Ważna jest uwaga, że cisza w jednym z tych kanałów nie oznacza końca zagrożenia.

Sygnały syren

Alarm dla ludności ogłasza się trzyminutowym, modulowanym (falującym) dźwiękiem syreny albo trzykrotnie powtórzonym komunikatem słownym. O odwołaniu alarmu informuje trzyminutowy dźwięk ciągły albo, analogicznie, trzykrotna zapowiedź. Samo ucichnięcie syreny nie oznacza więc, że alarm się skończył. Gdy pracownik usłyszy syrenę, sprawdza treść komunikatu w urzędowym źródle, a jeśli dotyczy on zagrożenia z powietrza, placówka uruchamia procedurę.

Czujność, Gotowość, Alarm – co oznacza każdy stopień?

Komunikaty mogą przychodzić w trzech stopniach, a każdy z nich wymaga od placówki innej reakcji:

• Czujność ma charakter informacyjny i nie zawiera polecenia schronienia. Dyrektor lub wyznaczona osoba śledzi komunikaty i sprawdza, czy łączność działa, czy osoby z przypisanymi zadaniami są na miejscu i czy placówka jest gotowa do działania.
• Gotowość jest komunikatem przygotowawczym lub ostrzegawczym. Dyrektor wykonuje zawarte w nim zalecenia, przygotowuje wyznaczonych pracowników i może wstrzymać wyjścia oraz ściągnąć do budynku grupy przebywające na terenie placówki.
• Alarm oznacza polecenie natychmiastowego schronienia. Dyrektor uruchamia procedurę od razu i nie szuka potwierdzenia w innych źródłach, jeżeli komunikat jest autentyczny i jednoznaczny.

Uruchomienie procedury w placówce

Decyzję o rozpoczęciu działań podejmuje dyrektor lub jego zastępca, a wyznaczony pracownik od razu uruchamia wewnętrzny sygnał. Powinien on brzmieć inaczej niż alarm pożarowy i być słyszalny w całym używanym budynku. Jeżeli nagłośnienie zawiedzie, informację przekazuje się telefonicznie, przez radiotelefony, komunikator albo osobiście. Wzorzec proponuje krótką treść komunikatu: „Alarm. Proszę natychmiast przejść z grupą do wyznaczonego miejsca. Pozostawić rzeczy. Odejść od okien”.

Pierwsze minuty po ogłoszeniu alarmu

Od tego, jak sprawnie pracownicy zachowają się w pierwszych minutach, zależy bezpieczeństwo dzieci, dlatego procedura opisuje ten etap szczególnie dokładnie.

Przerwanie zajęć i przejście do miejsca schronienia

Nauczyciel przerywa zajęcia, prosi dzieci o pozostawienie rzeczy i ustawienie się w sposób znany z ćwiczeń. Jeżeli nie spowoduje to opóźnienia, wyłącza urządzenia, które mogłyby wywołać pożar lub wypadek – procedura wskazuje tu zwłaszcza pracownie i kuchnię. Zabiera listę obecności, telefon i przygotowane leki dla swoich podopiecznych, po czym prowadzi grupę wewnątrz budynku do przypisanego miejsca, nie wychodząc na dziedziniec, boisko, parking ani ulicę. Jeżeli grupie przydzielono drugiego pracownika, idzie on na końcu. Dzieci nie biegną, nie wyprzedzają się i nie wracają do sali, a z windy się nie korzysta.

Grupa idzie drogą podstawową, a gdy ta jest zablokowana – zastępczą. W schronie lub ukryciu wykonuje się polecenia osoby, która nim kieruje. Zaraz po dotarciu na miejsce nauczyciel sprawdza obecność i przekazuje meldunek.

Gdy nie da się dotrzeć do wyznaczonego miejsca

Jeżeli przejście jest niemożliwe, grupa zostaje w sali, ale odsuwa się od okien, drzwi i ścian zewnętrznych, zajmuje miejsce jak najniżej, a w razie bezpośredniego zagrożenia pochyla się lub kładzie, osłaniając głowę i kark. Trzeba unikać miejsc pod ciężkimi przedmiotami, lampami czy przeszkleniami, natomiast ławki i stoły mogą posłużyć za dodatkową osłonę. Sali nie opuszcza się aż do odwołania alarmu lub polecenia służb, chyba że pozostanie w niej bezpośrednio zagraża życiu.

Gdy alarm zastanie dzieci poza salą

Procedura przewiduje też sytuacje mniej typowe, które w praktyce mogą się zdarzyć w każdej placówce:

• dziecko poza grupą, na przykład w toalecie lub szatni, idzie do najbliższego wyznaczonego miejsca, nie szukając swojej klasy po całym budynku, a obecny tam pracownik obejmuje je opieką i zgłasza jego obecność,
• w czasie przerwy, posiłku, zajęć sportowych lub w pracowni uczniowie idą do najbliższego przypisanego miejsca z nauczycielami dyżurującymi, zostawiając posiłki i nie wracając do szatni,
• grupa na boisku lub placu zabaw wraca do budynku najkrótszą bezpieczną drogą, a jeżeli wejście jest niemożliwe, korzysta z najbliższego punktu schronienia lub trwałej osłony,
• grupa na wycieczce lub w trakcie dowozu idzie do ustalonego wcześniej miejsca schronienia albo najbliższego solidnego budynku i nie wraca przez zagrożony teren,
• podczas lekcji zdalnych nauczyciel przerywa zajęcia, poleca uczniom postępować zgodnie z instrukcjami obowiązującymi tam, gdzie się znajdują, i nie wymaga od nich pozostania przed kamerą.

Sprawdzenie obecności i pobyt w miejscu schronienia

Gdy grupy dotrą na miejsce, priorytetem staje się ustalenie, czy wszystkie dzieci są pod opieką. Nauczyciel liczy dzieci po wejściu do miejsca schronienia i po każdym kolejnym przemieszczeniu, porównując wynik z listą osób faktycznie obecnych tego dnia. Meldunek dla dyrektora lub koordynatora obejmuje m.in. liczbę dzieci i pracowników w grupie, dzieci przyjęte z innych grup, dzieci, których nie udało się odnaleźć, poszkodowanych, pilne potrzeby oraz godzinę. Jeżeli nie wiadomo, gdzie jest dziecko, nauczyciel od razu przekazuje dyrektorowi jego dane, miejsce i czas ostatniego kontaktu oraz informacje o zdrowiu, ale nie wysyła innych uczniów na poszukiwania. Gotowy wzór meldunku zawiera załącznik 7 do procedury.

Podczas pobytu w miejscu schronienia grupy zajmują przypisane strefy, zostawiając wolne przejścia i dostęp do punktu pierwszej pomocy, i trzymają się z dala od okien oraz ścian zewnętrznych. W każdej grupie jeden telefon lub radio pozostaje do łączności służbowej. Dzieciom zapewnia się spokojne zajęcie dopasowane do wieku, a od najmłodszych nie wymaga się całkowitej ciszy. Pracownicy nie publikują niesprawdzonych informacji ani danych o tym, gdzie dokładnie przebywają grupy. Jeśli ktoś potrzebuje pomocy, udziela się jej po upewnieniu się, że miejsce jest bezpieczne, i wzywa pomoc pod numerem 112.

Gdy pojawi się dodatkowe zagrożenie

Procedura opisuje również postępowanie w sytuacjach, które mogą nałożyć się na alarm. Po wybuchu w pobliżu wszyscy pozostają nisko, osłaniając głowę i kark, a następnie nauczyciel sprawdza, czy nikt nie jest ranny i czy nie pojawił się ogień, dym, zapach gazu lub uszkodzenia budynku. Jeżeli pomieszczenie jest całe, grupa zostaje na miejscu, a jeżeli dalszy pobyt zagraża życiu – przechodzi drogą zastępczą do innej osłoniętej części budynku. Przy pożarze, dymie lub gazie grupa od razu opuszcza zagrożone pomieszczenie drogą omijającą niebezpieczną strefę.

W razie skażenia chemicznego dyrektor kieruje się treścią urzędowego komunikatu i w razie potrzeby poleca zamknąć okna i drzwi oraz wyłączyć wentylację pobierającą powietrze z zewnątrz. Do szczątków i podejrzanych przedmiotów nie wolno się zbliżać ani ich dotykać – znalezisko zgłasza się pod numerem 112. Gdy zabraknie prądu, placówka korzysta z zastępczego sposobu alarmowania i oświetlenia awaryjnego.

Rodzice, odwołanie alarmu i odbiór dzieci

Ostatni etap obejmuje kontakt z rodzicami, bezpieczne zakończenie działań i przekazanie dzieci osobom do tego uprawnionym.

Jak informować rodziców w trakcie alarmu?

Kontakt z rodzicami prowadzi jedna wyznaczona osoba. Pierwszą wiadomość wysyła się dopiero po przeprowadzeniu grup i sprawdzeniu obecności, chyba że sytuacja wymaga wcześniejszej, krótkiej informacji. Komunikaty zawierają tylko potwierdzone informacje, nie ujawniają, gdzie dokładnie przebywają dzieci, i trafiają do rodziców ustalonym wcześniej kanałem, na przykład SMS-em lub przez dziennik elektroniczny. Rodzice są proszeni, aby nie przyjeżdżali do placówki i nie dzwonili do nauczycieli. Procedura przypomina też o dostępności komunikatów – prostym języku, wiadomościach tekstowych dla osób niesłyszących i ustalonym sposobie kontaktu z rodzinami cudzoziemskimi. Rodzica dziecka rannego lub takiego, którego nie udało się odnaleźć, zawiadamia się niezwłocznie. Gotowe wzory komunikatów na kolejne etapy zawiera załącznik 8.

Placówki, które korzystają z różnych kanałów kontaktu z rodzicami, powinny z góry wybrać jeden podstawowy kanał na czas alarmu, aby komunikaty nie rozchodziły się różnymi drogami.

Odwołanie alarmu

Dyrektor lub wyznaczony pracownik potwierdza odwołanie alarmu na podstawie urzędowego sygnału i komunikatu oraz zapisuje godzinę, źródło i osobę, która podjęła decyzję. Zanim grupy opuszczą pomieszczenia, sprawdza się drogę pod kątem dymu, ognia, gazu, rozbitego szkła, zerwanych przewodów czy podejrzanych przedmiotów, a następnie grupy wychodzą kolejno, według kolejności ustalonej przez koordynatora. Procedura wyraźnie zaznacza, że odwołanie alarmu nie przesądza o tym, czy uszkodzony budynek nadaje się do dalszego użytku – decydują o tym właściwe organy i służby. Po wszystkim placówka przeprowadza krótkie omówienie, zapewnia pomoc medyczną i psychologiczną tym, którzy jej potrzebują, i dokumentuje zdarzenie w rejestrze, którego wzór zawiera załącznik 10.

Kiedy i jak oddać dziecko rodzicom?

W czasie alarmu placówka nie wydaje dzieci rodzicom ani innym osobom uprawnionym. Odbiór jest możliwy dopiero po odwołaniu alarmu i sprawdzeniu drogi wyjścia, w miejscu wskazanym przez dyrektora, tak aby nie utrudniać pracy służbom. Pracownik sprawdza tożsamość i uprawnienie osoby odbierającej i zapisuje godzinę odbioru. To dobry moment, aby upewnić się, że upoważnienia do odbioru dzieci w placówce są aktualne i łatwo dostępne także bez komputera. Uczeń może samodzielnie opuścić szkołę tylko zgodnie z jej zasadami i komunikatami właściwych organów.

Procedura rozstrzyga też dwie sytuacje graniczne. Jeżeli alarm ogłoszono przed rozpoczęciem zajęć, dyrektor informuje rodziców, pracowników i przewoźnika, że nie należy wyruszać do placówki, a tych, którzy już dotarli, obejmuje opieką. Jeżeli alarm zastanie dzieci przed końcem zajęć, zostają one w budynku, a dowóz i odbiór rozpoczynają się dopiero po jego odwołaniu.

Szkoła i przedszkole – jak różnią się zasady dla tych placówek?

Wzorzec uwzględnia różnice między pracą z uczniami a opieką nad małymi dziećmi i dla obu typów placówek zawiera dodatkowe wskazówki.

W szkole

W czasie lekcji za uczniów odpowiada nauczyciel prowadzący zajęcia, a w czasie przerwy – nauczyciele dyżurujący i pracownicy przypisani do poszczególnych części budynku. Dla uczniów ze szczególnymi potrzebami, na przykład z trudnościami w poruszaniu się, rozumieniu poleceń, słyszeniu czy widzeniu, dyrektor wcześniej ustala sposób pomocy, osobę odpowiedzialną i jej zastępcę, drogę, potrzebny sprzęt i miejsce pobytu. Procedura nie przewiduje użycia windy, a jeżeli uczeń nie może zejść niżej, wskazuje sprawdzone wcześniej pomieszczenie na tym samym piętrze. Szkoła uczy też uczniów, że jeśli alarm zastanie ich w drodze do szkoły, powinni wejść do najbliższego punktu schronienia lub solidnego budynku, a do rodziców napisać dopiero wtedy, gdy będą już bezpieczni.

W przedszkolu

W przedszkolu każdą grupę prowadzi jeden pracownik, a drugi idzie na końcu i sprawdza, czy w sali, łazience ani na trasie nie zostało żadne dziecko. Dzieci idą parami albo z liną spacerową, jeśli wcześniej ćwiczyły taki sposób przejścia, i nie ubierają się, gdy miejsce schronienia jest w tym samym budynku. Śpiące dzieci budzi się krótkim, spokojnym poleceniem, bez przebierania i szukania butów. Dla dzieci, które nie chodzą samodzielnie, przedszkole przygotowuje odpowiedni sprzęt, a procedura zakazuje przenoszenia kilkorga dzieci naraz w pościeli, na materacu lub w niestabilnym meblu. W miejscu schronienia pracownicy mówią spokojnie, zapowiadają kolejne czynności, czytają lub prowadzą ciche zabawy, a dziecko w silnym stresie pozostaje przy wyznaczonej osobie.

Czego nie wolno robić podczas alarmu?

Procedura zamyka się listą działań niedopuszczalnych. Warto omówić ją ze wszystkimi pracownikami, bo dotyczy najczęstszych odruchów, które w sytuacji stresu mogą wydawać się naturalne. Podczas alarmu nie wolno:

• wyprowadzać dzieci na zewnątrz, aby dojść do odległego schronienia,
• zwlekać z reakcją po otrzymaniu jednoznacznego sygnału lub komunikatu,
• samodzielnie nadawać pomieszczeniom statusu przewidzianego w ustawie,
• przekraczać potwierdzonej pojemności miejsca schronienia,
• wydawać dzieci rodzicom ani rozpoczynać dowozu,
• wysyłać dzieci na poszukiwanie innych osób,
• wchodzić do części budynku, w której jest ogień, dym, gaz lub grozi zawalenie,
• dotykać szczątków, niewybuchów i podejrzanych przedmiotów,
• uznawać budynek za bezpieczny tylko dlatego, że rozległ się sygnał odwołania alarmu.

Podsumowanie

Procedura MEN rozkłada reakcję na zagrożenie z powietrza na proste, powtarzalne kroki. Komunikat Czujność to sygnał do sprawdzenia gotowości, Gotowość – do przygotowania ludzi i wstrzymania wyjść, a Alarm – do natychmiastowego przeprowadzenia grup wewnątrz budynku do przypisanych miejsc. Po dotarciu na miejsce nauczyciele sprawdzają obecność, rodzice otrzymują zbiorcze komunikaty jednym kanałem, a dzieci wracają do domów dopiero po odwołaniu alarmu i sprawdzeniu drogi wyjścia.

Żeby pracownicy mogli tak działać, placówka musi wcześniej wyznaczyć miejsca schronienia, podzielić zadania i przeprowadzić ćwiczenia. Jak to zrobić, opisujemy w artykule Procedura MEN na wypadek zagrożenia z powietrza – jak przygotować szkołę i przedszkole?

---

Pomagamy w rozwiazywaniu prawnych problemów Twojej placówki!

Przepisy i wytyczne dotyczące bezpieczeństwa w placówkach oświatowych zmieniają się coraz częściej, a każda zmiana oznacza aktualizację procedur i dokumentacji. Jeżeli chcesz, aby ktoś na bieżąco pilnował zgodności dokumentów Twojej szkoły lub przedszkola z przepisami, skorzystaj ze stałej opieki prawnej Auxilia Prawo Oświatowe.

Zadzwoń i umów bezpłatną wstępną konsultację: +48 603 296 453

---

Q&A – najczęściej zadawane pytania dotyczące przygotowania placówki do wdrożenia procedury MEN na wypadek zagrożenia z powietrza

1. Co oznacza komunikat Alert RCB „Gotowość” dla szkoły lub przedszkola?

To komunikat przygotowawczy lub ostrzegawczy. Po jego otrzymaniu dyrektor wykonuje zawarte w nim zalecenia, przygotowuje wyznaczonych pracowników do przeprowadzenia grup i może wstrzymać wyjścia oraz ściągnąć do budynku dzieci przebywające na terenie placówki. Jeżeli komunikat lub polecenie organu wskazuje na możliwość ataku z powietrza, placówka nie rozpoczyna wycieczki, wyjścia ani przewozu.

2. Czy po ogłoszeniu alarmu dzieci wyprowadza się na zewnątrz?

Nie. Dzieci zostają w budynku i przechodzą wewnątrz niego do wyznaczonego miejsca schronienia. Wyprowadzenie ich na zewnątrz jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy sam budynek zagraża życiu lub zdrowiu, a służby polecą go opuścić i wskażą bezpieczną drogę.

3. Czy rodzic może odebrać dziecko w czasie alarmu?

Nie. W czasie alarmu placówka wstrzymuje wydawanie dzieci. Odbiór jest możliwy dopiero po odwołaniu alarmu i sprawdzeniu drogi wyjścia, w miejscu wskazanym przez dyrektora, po sprawdzeniu tożsamości i uprawnienia osoby odbierającej.

4. Czy ucichnięcie syreny oznacza koniec alarmu?

Nie. Alarm odwołuje się trzyminutowym dźwiękiem ciągłym albo trzykrotnie powtórzoną zapowiedzią słowną, a dyrektor potwierdza odwołanie na podstawie urzędowego komunikatu. Nawet wtedy grupy opuszczają pomieszczenia dopiero po sprawdzeniu drogi wyjścia.

5. Co zrobić, gdy alarm zastanie grupę na wycieczce?

Opiekun przerywa zajęcia i prowadzi grupę do ustalonego wcześniej miejsca schronienia albo najbliższego solidnego budynku, nie wracając przez zagrożony teren. Po dotarciu na miejsce sprawdza obecność i informuje dyrektora, gdzie jest grupa, czy ktoś został poszkodowany i czy wszystkie dzieci się odnalazły.